BİYOSAD Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Ercan VARLIBAŞ ile Söyleşi: Türkiye’nin Küresel Rekabette Yeni Üssü
İstanbul Tuzla’da 4,5 milyar dolarlık yatırımla yükselen Biyoteknoloji Vadisi, 2,7 milyon metrekarelik alanı, 20 bin kişilik istihdam hedefi ve 15 milyar dolarlık ihracat vizyonuyla Türkiye’yi küresel biyoteknoloji yarışında ilk 10’a taşıyacak.
İstanbul Tuzla’da 2,7 milyon metrekarelik alan üzerinde yükselen Biyoteknoloji Vadisi, Türkiye’nin bilim, sağlık ve ilaç sektörlerindeki en iddialı yatırımlarından biri. Biyoteknoloji İhtisas OSB’nin merkezinde konumlanan bu proje, üretimden Ar-Ge’ye, girişimcilikten ihracata kadar tüm ekosistemi aynı çatı altında buluşturmayı hedefliyor. Biz de BİYOSAD Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Ercan Varlıbaş ile sektörün bugünü, geleceği ve Biyoteknoloji Vadisi’nin rolünü konuştuk.
Türkiye’de biyoteknoloji sektörünün bugünü ve gelecek vizyonu nasıl değerlendiriyorsunuz? BİYOSAD’ın rolü nedir?
Türkiye’de biyoteknoloji sektörü son yıllarda ivme kazandı. Sadece biyoteknolojik ilaç pazarı 2024’te 60,9 milyar TL’yi aşan bir büyüklüğe ulaştı. Bu tablo, yerli üretim ve biyobenzerler için güçlü bir fırsat sunduğunu gösteriyor. BİYOSAD olarak vizyonumuz, Tuzla’da hayata geçirdiğimiz 2,7 milyon metrekarelik Biyoteknoloji Vadisi’nde uluslararası standartlarda üretim ve Ar-Ge üssü kurmak. Hedefimiz 20 bin nitelikli istihdam yaratmak, 15 milyar dolarlık ihracat kapasitesine ulaşmak ve Türkiye’yi biyoteknoloji alanında dünyanın ilk 10 ülkesi arasına sokmak.
Sağlık biyoteknolojisinde Türkiye’nin kritik atılım yapabileceği alanlar sizce hangileridir?
Türkiye, sağlık biyoteknolojisi alanında kritik atılımlar yapabileceği birçok fırsata sahiptir. Bu bağlamda, 500 startup'ın yer alacağı ve 160 büyük sanayi kuruluşuna ev sahipliği yapacak Türkiye’nin en büyük biyoteknoloji kümelenmesini oluşturuyor. Bu ekosistem, bilimsel ürünlerin ticarileşmesi için gerekli alanları sağlayarak yeni ürün ve fikirlerin geliştirilmesine zemin hazırlayacaktır.
Kurulan araştırma ve inovasyon merkezleri, ileri teknoloji geliştirme alanları, Ar-Ge merkezleri, test ve kalibrasyon laboratuvarları, patent ofisleri ve uluslararası standartlarda bir biyoteknoloji koleji gibi altyapılar, bu hedefler doğrultusunda geliştirilmiştir. İstanbul’un stratejik coğrafi konumu, uluslararası iş birlikleri ve inovatif gelişmeler açısından büyük bir potansiyele sahiptir.
Vizyonumuz, "teknolojik yeniliklerle insan yaşamını zenginleştirmek" olup, Türkiye’yi hem bölgesel hem de küresel biyoteknoloji sahnesinde öncü bir konuma taşımayı amaçlamaktadır. Proje çerçevesinde çevresel sürdürülebilirliğe büyük önem veriliyor ve toplamda 20 bin nitelikli profesyonelin istihdam edilmesi planlanmaktadır.
Biyoteknoloji İhtisas Organize Sanayi Bölgesi, Türkiye’nin biyoteknoloji geleceğini şekillendirmekte ve sürdürülebilir bir ekosistem oluşturarak ülkenin biyoteknoloji sektöründeki rekabetçi ve yenilikçi kapasitesini artırmayı hedeflemektedir. Bu sayede, Türkiye, biyoteknoloji alanında uluslararası arenada daha güçlü bir konuma ulaşacaktır.
Türkiye’nin küresel biyoteknoloji rekabetinde daha güçlü bir konuma gelebilmesi için hangi stratejik adımlar atılmalı?
Türkiye’nin küresel biyoteknoloji rekabetinde güçlenmesi için bütüncül bir yol haritası benimsemeliyiz. Öncelikle, kamu ve özel sektör işbirliğiyle Ar-Ge yatırımlarını artırmak büyük önem taşıyor. Yenilikçi ürünler ve yerli moleküllerin geliştirilmesi için sürdürülebilir fon mekanizmaları oluşturmalıyız. Üniversiteler ve araştırma merkezleri ile işbirliklerini teşvik ederek nitelikli insan kaynağını yetiştirmeliyiz. Ayrıca, Biyoteknoloji Vadisi’nde kurulacak kolej ve üniversite ile gençlerimize alanında uzmanlaşma imkânı sunarak, geleceğin bilim insanları ve girişimcilerini yetiştirmeyi hedefliyoruz.
Türkiye’nin yüksek teknoloji ve katma değeri yüksek biyoteknolojik ürünler konusunda kendi orijinal gelişim süreçlerini yürütmesi stratejik bir öncelik taşımaktadır. Küresel çapta lider pazar oyuncuları arasına katılmak ve diğer ülkelerden ithal ettiğimiz ilaçları kendi topraklarımızda üretmek açısından bu alandaki gelişmeler kritik önem arz ediyor.
Kamu politikalarının bu dönüşümü desteklemesi hayati. Eğitim, Ar-Ge ve üretime teşvikler yanı sıra, pazar erişimini kolaylaştıracak alım garantileri sunmalıyız. Ruhsat süreçlerini hızlandırarak yerli girişimlerin pazara erişimini artırabiliriz.
Global biyoteknoloji ağlarına daha güçlü katılım sağlamak ve başarılı uluslararası projeler geliştirmek de önemli. Türkiye’deki bilim insanlarımız ve sanayicilerimizle birlikte ülkemize büyük değer katacak projelere imza atarak, bu alandaki vizyonumuzu gerçekleştirmeyi hedefliyoruz. Biyoteknoloji Vadisi’nde geniş bir iş birliği platformu kurarak, sektörün tüm paydaşlarını bir araya getireceğiz. Bu platform sayesinde hem bilimsel hem de endüstriyel anlamda daha ileri noktalara ulaşacağımıza inanıyorum.
Bu adımlarla Türkiye’yi küresel biyoteknoloji ekosisteminin etkili bir oyuncusu haline getirebiliriz.
---
Üniversite–sanayi–kamu iş birliği konusunda mevcut durumu nasıl görüyorsunuz?
Üniversite–sanayi–kamu iş birliğinin son yıllarda önemli bir ivme kazandığını ve artık stratejik düzeyde ele alındığını düşünüyorum. Bugün araştırma kurumları, üniversiteler, sanayi temsilcileri ve kamu otoriteleri aynı hedef doğrultusunda daha koordineli hareket ediyor. Özellikle Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın yol haritaları ve destek mekanizmaları ile Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi’nin uluslararası yatırımcıları ekosisteme dâhil etmeye yönelik çalışmaları, bu iş birliğini daha somut ve sürdürülebilir bir zemine taşıyor.
Biyoteknoloji Vadisi de bu yaklaşımın en somut örneklerinden biri. Burada üniversiteler, araştırma merkezleri ve özel sektör temsilcileri aynı çatı altında buluşuyor; ortak validasyon altyapıları, hızlandırıcı programlar ve yatırımcı–girişimci eşleştirmeleri sayesinde yenilikçi fikirlerin ticarileşme süresi belirgin şekilde kısalıyor. Bu tür yapılar, yalnızca teknoloji üretimini değil, aynı zamanda nitelikli insan kaynağının yetişmesini de teşvik ediyor.
Kısacası, üniversite–sanayi–kamu iş birliği bugün artık dağınık girişimlerden çıkarak kurumsallaşma yoluna girmiş durumda. Bu modelin yaygınlaşması, Türkiye’nin küresel biyoteknoloji rekabetinde kalıcı ve güçlü bir oyuncu olabilmesi için kritik önemdedir.
Start-up ve girişimcilik ekosisteminin güçlenmesi için hangi adımlar öncelikli olmalıdır?
Girişimciler için en kritik konuların başında fonlama, hızlandırıcı programlar ve regülasyon desteği geliyor. Erken aşama projelerin başarılı olabilmesi için yalnızca sermaye değil, aynı zamanda doğru yönlendirme ve mevzuat uyumu da büyük önem taşıyor. Genç şirketlerin regülasyon ve ruhsat süreçlerine erkenden uyum sağlaması, pazara girişlerini hızlandırıyor ve yatırımcı güvenini artırıyor. Bizim Vadimizde sunduğumuz ortak altyapılar ise girişimcilere büyük yatırımlar yapmadan üretim ve validasyon imkânı sunarak bu zorlu süreci çok daha erişilebilir hale getiriyor.
Uluslararası iş birlikleri ve küresel etkinliklerdeki rolünüz nedir?
Türkiye’nin küresel görünürlüğü için uluslararası iş birliklerine büyük önem veriyoruz. Dünyanın farklı bölgelerindeki önde gelen biyoteknoloji firmalarıyla güçlü bağlantılar kurduk. Güney Kore’de Türkiye'nin onur konuğu olarak ağırlandığı Incheon Serbest Ekonomik Bölgesi’nde, Komisyon Üyesi Won-Sok Yun ile karşılıklı bir İyi Niyet Anlaşması (MoU) imzaladık. Bu anlaşma, iki ülke arasında biyoteknoloji alanında sürdürülebilir bilgi ve teknoloji transferi için önemli bir adım olmuştur.
2024 yılı içinde Boston’daki BioProcess International Conference’ta ABD’li firmalar ve startuplarla; Tayvan’daki Healthcare+ Expo’da ise Tayvan Ekonomi ve Kültür Misyonu’nun özel davetiyle, Avustralya’dan Afrika’ya uzanan geniş bir coğrafyadan dernek başkanlarıyla B2B görüşmeler gerçekleştirdik. Bu temaslarla Biyoteknoloji Vadisi, Asya ve Avrupa’nın en büyük biyoteknoloji kümelenmelerinden biri olarak tanınmaya başlamıştır.
16-19 Haziran 2025 tarihlerinde Boston’da düzenlenen BIO International Convention’da Türkiye’yi temsil ettik. Bu etkinlikte ABD’li ilaç firmaları ve Avrupa ile Asya’dan biyoteknoloji girişimleriyle ön görüşmeler gerçekleştirdik. Biyoteknoloji Vadisi’nin yatırım potansiyelini tanıttık ve Türkiye’nin biyoteknoloji vizyonunu aktardık. Boston Başkonsolosumuz Didem Buner ve New York Başkonsolosumuz Muhittin Ahmet Yazal ile bir araya gelerek temaslarımızı sürdürdük.
2026 yılında San Diego’da düzenlenecek BIO International Convention’da, Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi ve alanında lider Türk biyoteknoloji firmalarıyla birlikte ‘Türkiye Pavilionu’ açmayı planlıyoruz. Bu etkinlik, Türkiye’nin biyoteknoloji ekosisteminin küresel ölçekte tanıtımını sağlayacak ve yerli kurumların doğrudan global yatırımcılarla buluşma fırsatı elde etmesine yardımcı olacaktır. Bu adım, ülkemiz açısından yalnızca ekonomik değil; aynı zamanda bilimsel ve stratejik bağımsızlık açısından da kritik bir dönüm noktası olacaktır.
Son olarak okuyucularımıza vermek istediğiniz bir mesaj var mı?
Türkiye, Biyoteknoloji Vadisi ve BİYOSAD ile yalnızca bir üretim merkezi oluşturmanın ötesine geçerek, bilgi, teknoloji ve yetenekleri entegre eden yenilikçi bir model inşa ediyor. Hedefimiz, küresel standartlarda üretim gerçekleştiren, yüksek ihracat kapasitesine sahip ve etik değerlere bağlı bir biyoteknoloji üssü olmaktır. Bu vizyona ulaşmak için sanayi, kamu ve akademik dünyanın iş birliği yaparak, sinerji oluşturmalarına olanak tanıdığımız bir ekosistem yaratıyor ve Türkiye’yi uluslararası alanda güçlü bir oyuncu haline getirmeyi amaçlıyoruz. Birlikte hareket ederek, biyoteknoloji alanında sürdürülebilir ve etkin çözümler sunarak, hem ülkemize hem de dünyaya değer katmayı hedefliyoruz.
KUTU
– Alan: 2,7 milyon m² ile Türkiye’nin en büyük biyoteknoloji ekosistemi
– Çekirdek Yerleşke: 500 bin m² kampüste Ar-Ge merkezleri ve üretim tesisleri
– İstihdam: 20 bin nitelikli iş gücü hedefi
– Pazar: 2024’te 60,9 milyar TL’ye ulaşan biyoteknolojik ilaç pazarı
– Hedef: Türkiye’yi bölgesel biyoteknoloji üretim ve ihracat merkezi yapmak
